Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Cieszynie
2010-04-12 09:34:51

          W 1950 roku Archiwum Państwowe w Katowicach rozpoczęło tworzenie sieci archiwów powiatowych, głównie na bazie istniejących archiwów miejskich. Po wejściu w życie dekretu o archiwach państwowych w 1951 r. podjęto działania zmierzające do utworzenia również takiej placówki w Cieszynie. Podstawą tych działań było Zarządzenie nr 9 Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1952 r. w sprawie sieci archiwalnej, powołujące Powiatowe Archiwa Państwowe. Formalnie Powiatowe Archiwum Państwowe w Cieszynie, podległe Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Katowicach, zostało powołane do życia zarządzeniem Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych 28 lipca 1952 r. Oddział w Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach działa obecnie na obszarze powiatów ziemskich cieszyńskiego i wodzisławskiego oraz miasta na prawach powiatu, Jastrzębia Zdroju, prowadząc nadzór nad narastającym zasobem aktowym i przechowując w swoim zasobie spuściznę aktową wytworzoną na terenie historycznego Księstwa Cieszyńskiego oraz wodzisławskiego wolnego państwa stanowego. Jako jednostka Archiwum Państwowego w Katowicach, cieszyński Oddział finansowany jest z budżetu państwa. Na jego zasób składa się około 370 zespołów i zbiorów archiwalnych, liczących 75 000 jednostek archiwalnych, co równa się 850 metrom bieżącym akt oraz zasób biblioteczny w liczbie ok. 9 000 woluminów. Zbiory te stanowią podstawową bazę źródłową do badań nad dziejami Śląska Cieszyńskiego. Do najcenniejszych zaliczyć należy m.in. bogaty zbiór dokumentów pergaminowych z lat 1388-1872, akta wytworzone w kancelarii książąt cieszyńskich od 1438 r. oraz akta miast i gmin. Akta Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego i Rządu Krajowego Księstwa Cieszyńskiego ukazują powstanie w 1918 r. i działalność pierwszej po odzyskaniu niepodległości polskiej władzy. Cieszyńskie Archiwum wielokrotnie zmieniało swój adres, by ostatecznie, na mocy umowy najmu zawartej w 2001 r. z Książnicą Cieszyńską, trafić do jej siedziby, gdzie placówka archiwalna otrzymała godne swojej rangi warunki działania.

<p style="text-align: justify;"><strong>Zrzyzeni Zemske knizeczstwi tiessynskeho, 1573</strong><br>
Ordynacja ziemska cieszyńska nadana stanom Księstwa Cieszyńskiego przez księcia Wacława III Adama 24 czerwca 1573 roku, definiująca zakres praw i obowiązk&oacute;w stanowych.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Zrzyzeni Zemske knizeczstwi tiessynskeho, 1573</strong><br> Ordynacja ziemska cieszyńska nadana stanom Księstwa Cieszyńskiego przez księcia Wacława III Adama 24 czerwca 1573 roku, definiująca zakres praw i obowiązk&oacute;w stanowych.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Metryka cieszyńskiej kancelarii książęcej, 1549-1609. </strong><br>
Księga wpis&oacute;w dokument&oacute;w wystawianych w kancelarii książąt cieszyńskich Wacława, Katarzyny Sydonii i Adama Wacława.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Metryka cieszyńskiej kancelarii książęcej, 1549-1609. </strong><br> Księga wpis&oacute;w dokument&oacute;w wystawianych w kancelarii książąt cieszyńskich Wacława, Katarzyny Sydonii i Adama Wacława.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Registra a Knih&yacute; Zemske, 1591-1601</strong><br>
Księga wyrok&oacute;w cieszyńskiego sądu ziemskiego, do kompetencji kt&oacute;rego należały wszystkie sprawy dotyczące szlachty. Sąd ziemski w Cieszynie powstał w XV wieku, początkowo rozstrzygał sprawy sporne na podstawie zwyczaj&oacute;w prawnych morawskich i polskich, a następnie spisanego w 1573 r. prawa ziemskiego cieszyńskiego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Registra a Knih&yacute; Zemske, 1591-1601</strong><br> Księga wyrok&oacute;w cieszyńskiego sądu ziemskiego, do kompetencji kt&oacute;rego należały wszystkie sprawy dotyczące szlachty. Sąd ziemski w Cieszynie powstał w XV wieku, początkowo rozstrzygał sprawy sporne na podstawie zwyczaj&oacute;w prawnych morawskich i polskich, a następnie spisanego w 1573 r. prawa ziemskiego cieszyńskiego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Regystra Hlawny Zamku Tiessynskeho, 1577</strong><br>
Urbarz cieszyński z 1577 r. zawierający wykaz powinności podatkowych uiszczanych przez mieszkańc&oacute;w miejscowości: Cieszyn, Zamarski, Gumna, Ogrodzona, Kisiel&oacute;w, Godzisz&oacute;w, Golesz&oacute;w, Cisownica, Cisownica Mała, Kozakowice, Bażanowice, Żuk&oacute;w Dolny, Trzycież, Mistrzowice, Mosty, Sibica, Ligotka Kameralna, Krasna, Mnisztwo, Gułdowy, Puńc&oacute;w, Oldrzychowice, Tyra, Guty, Marklowice G&oacute;rne, Bystrzyca, Gr&oacute;dek, Nawsie, Milik&oacute;w, Jabłonk&oacute;w, Piosek, Bukowiec, Mosty k. Jabłonowa.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Regystra Hlawny Zamku Tiessynskeho, 1577</strong><br> Urbarz cieszyński z 1577 r. zawierający wykaz powinności podatkowych uiszczanych przez mieszkańc&oacute;w miejscowości: Cieszyn, Zamarski, Gumna, Ogrodzona, Kisiel&oacute;w, Godzisz&oacute;w, Golesz&oacute;w, Cisownica, Cisownica Mała, Kozakowice, Bażanowice, Żuk&oacute;w Dolny, Trzycież, Mistrzowice, Mosty, Sibica, Ligotka Kameralna, Krasna, Mnisztwo, Gułdowy, Puńc&oacute;w, Oldrzychowice, Tyra, Guty, Marklowice G&oacute;rne, Bystrzyca, Gr&oacute;dek, Nawsie, Milik&oacute;w, Jabłonk&oacute;w, Piosek, Bukowiec, Mosty k. Jabłonowa.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Wacław, książę cieszyński i Wielkiego Głogowa, wydaje przepisy dla cechu rzeźnickiego w Cieszynie, 1574</strong><br>
Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w środę przed św. Katarzyną 1574 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Wacław, książę cieszyński i Wielkiego Głogowa, wydaje przepisy dla cechu rzeźnickiego w Cieszynie, 1574</strong><br> Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w środę przed św. Katarzyną 1574 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Adam Wacław, książę cieszyński i Wielkiego Głogowa, potwierdza przywileje dla cechu winiarskiego w Cieszynie, 1574</strong><br>
Wcześniejsze przywileje dla cechu winiarskiego zostały wystawione w 1583 i 1587 r. Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w środę po św. Michale 1598 r. Pieczęć książęca na ż&oacute;łto-niebieskim sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Adam Wacław, książę cieszyński i Wielkiego Głogowa, potwierdza przywileje dla cechu winiarskiego w Cieszynie, 1574</strong><br> Wcześniejsze przywileje dla cechu winiarskiego zostały wystawione w 1583 i 1587 r. Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w środę po św. Michale 1598 r. Pieczęć książęca na ż&oacute;łto-niebieskim sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Elżbieta Lukrecja, księżna cieszyńska, potwierdza stanom rycerskiemu i szlacheckiemu Księstwa Cieszyńskiego wszystkie dotychczasowe przywileje i prawa, otrzymane przez te stany od jej przodk&oacute;w, 1625</strong><br>
Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w czwartek przed św. Mateuszem 1625 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Elżbieta Lukrecja, księżna cieszyńska, potwierdza stanom rycerskiemu i szlacheckiemu Księstwa Cieszyńskiego wszystkie dotychczasowe przywileje i prawa, otrzymane przez te stany od jej przodk&oacute;w, 1625</strong><br> Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie, w czwartek przed św. Mateuszem 1625 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Elżbieta Lukrecja, księżna cieszyńska, potwierdza burmistrzowi, radzie i mieszkańcom Cieszyna dotychczasowe przywileje, otrzymane od poprzednich książąt, 1626</strong><br>
Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie w środę, w dzień pamiątki Rozesłania Apostoł&oacute;w 1626 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Elżbieta Lukrecja, księżna cieszyńska, potwierdza burmistrzowi, radzie i mieszkańcom Cieszyna dotychczasowe przywileje, otrzymane od poprzednich książąt, 1626</strong><br> Dokument pergaminowy, wystawiony w Cieszynie w środę, w dzień pamiątki Rozesłania Apostoł&oacute;w 1626 r. Pieczęć książęca na pergaminowym pasku.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Maria Teresa, cesarzowa, nadaje tytuł i herb baronowski Rudolfowi Celeście z Celestyna, Wiedeń 16 czerwca 1767 r</strong><br>
Księga oprawna w czerwony aksamit, karty pergaminowe. Pieczęć cesarska w metalowym pudełku na złotym sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Maria Teresa, cesarzowa, nadaje tytuł i herb baronowski Rudolfowi Celeście z Celestyna, Wiedeń 16 czerwca 1767 r</strong><br> Księga oprawna w czerwony aksamit, karty pergaminowe. Pieczęć cesarska w metalowym pudełku na złotym sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>J&oacute;zef II, cesarz, potwierdza miastu Strumień wszystkie przywileje, otrzymane przez to miasto w latach 1482-1670, Wiedeń 4 września 1783 r. </strong><br>
Wewnątrz odpisy przywilej&oacute;w miejskich z lat 1482-1670. Księga pergaminowa, pieczęć cesarska zawieszona na ż&oacute;łtym sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>J&oacute;zef II, cesarz, potwierdza miastu Strumień wszystkie przywileje, otrzymane przez to miasto w latach 1482-1670, Wiedeń 4 września 1783 r. </strong><br> Wewnątrz odpisy przywilej&oacute;w miejskich z lat 1482-1670. Księga pergaminowa, pieczęć cesarska zawieszona na ż&oacute;łtym sznurze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Księga miejska miasta Cieszyna, 1556-1629. </strong><br>
Zawiera testamenty mieszczan cieszyńskich, m.in. pochodzący z 1620 r. testament Jadwigi Trzanowskiej, matki ks. Jerzego Trzanowskiego, autora kancjonału <em>Cithara Sanctorum. </em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Księga miejska miasta Cieszyna, 1556-1629. </strong><br> Zawiera testamenty mieszczan cieszyńskich, m.in. pochodzący z 1620 r. testament Jadwigi Trzanowskiej, matki ks. Jerzego Trzanowskiego, autora kancjonału <em>Cithara Sanctorum. </em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Księga miejska miasta Cieszyna, 1577-1594</strong><br>
Zawiera wpisy kontrakt&oacute;w kupna-sprzedaży zawieranych przez mieszczan cieszyńskich. Księga oprawna w ślepo tłoczoną, białą sk&oacute;rę.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Księga miejska miasta Cieszyna, 1577-1594</strong><br> Zawiera wpisy kontrakt&oacute;w kupna-sprzedaży zawieranych przez mieszczan cieszyńskich. Księga oprawna w ślepo tłoczoną, białą sk&oacute;rę.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Einnehmen Brughaller, 1519</strong><br>
Księga rachunkowa miasta Cieszyna. Dudka oprawna w surowe, lipowe deski ze składkami szytymi na prątniki.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Einnehmen Brughaller, 1519</strong><br> Księga rachunkowa miasta Cieszyna. Dudka oprawna w surowe, lipowe deski ze składkami szytymi na prątniki.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Mapa obrazująca przebieg granicy Księstwa Cieszyńskiego z państwami pszczyńskim i bielskim, XVIII w. </strong><br>
Przebieg granicy w okolicach miejscowości Zabrzeg.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Mapa obrazująca przebieg granicy Księstwa Cieszyńskiego z państwami pszczyńskim i bielskim, XVIII w. </strong><br> Przebieg granicy w okolicach miejscowości Zabrzeg.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Projekt teatru w Cieszynie, [1908]. </strong><br>
Teatr został zbudowany w 1910 r. według projektu znanej wiedeńskiej firmy projektowej Fellner-Helmer.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Projekt teatru w Cieszynie, [1908]. </strong><br> Teatr został zbudowany w 1910 r. według projektu znanej wiedeńskiej firmy projektowej Fellner-Helmer.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Widok Cieszyna, 1876</strong><br>
Fotografia fragmentu ulicy Głębokiej i wzg&oacute;rza zamkowego z Pałacem Myśliwskim.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Widok Cieszyna, 1876</strong><br> Fotografia fragmentu ulicy Głębokiej i wzg&oacute;rza zamkowego z Pałacem Myśliwskim.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Asygnaty kasowe, 1919.</strong> <br>
Pieniądze zastępcze stosowane w Cieszynie w okresie rząd&oacute;w Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego, pierwszego polskiego organu władzy w odbudowującym się państwie polskim.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Asygnaty kasowe, 1919.</strong> <br> Pieniądze zastępcze stosowane w Cieszynie w okresie rząd&oacute;w Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego, pierwszego polskiego organu władzy w odbudowującym się państwie polskim.</p>