Książnica Cieszyńska
2010-05-20 13:01:53

          Książnica Cieszyńska jest samorządową instytucją kultury, posiadającą osobowość prawną. Powołana została uchwałą Rady Miejskiej Cieszyna 25 listopada 1993 r., zaś 1 stycznia 1994 r. rozpoczęła realizację zadań statutowych. 24 listopada 1998 r. Minister Kultury, działając na podstawie znowelizowanej ustawy o bibliotekach, włączył jej zbiory do Narodowego Zasobu Bibliotecznego, a 21 marca 2001 r. zaliczył ją do polskich bibliotek naukowych. Zbiory Książnicy Cieszyńskiej obejmują kilka kolekcji książkowych, które powstały lub były przechowywane na terenie Cieszyna w okresie ostatnich ponad 200 lat. Zawierają ponadto wiele, pochodzących głównie z XIX i pierwszej połowy XX w. fragmentów cieszyńskich bibliotek prywatnych i instytucjonalnych, a także uzupełniany na bieżąco księgozbiór współczesny. Ogółem liczą ponad 130 000 woluminów dzieł drukowanych, w tym 18 500 starodruków oraz 17 000 jednostek ewidencyjnych rękopisów. Obok gromadzenia, ochrony i konserwacji regionalnego dziedzictwa piśmienniczego, do głównych zadań biblioteki należy tworzenie nowoczesnego warsztatu do badań regionalnych i bibliologicznych, a także inspirowanie, organizowanie i prowadzenie prac naukowych w zakresie kultury piśmienniczej Śląska Cieszyńskiego. Jej celem jest również popularyzacja wiedzy o historii i kulturze regionu. Od 2000 r. siedziba Książnicy mieści się w wyremontowanej, zaadaptowanej na potrzeby placówki i rozbudowanej o dodatkowe, nowe skrzydło zabytkowej kamienicy w centrum Cieszyna.

<p style="text-align: justify;"><strong>Prorocy cieszyńscy</strong><br>
Pochodzący z lat 1418-1439 kodeks zawiera przekład na język czeski Ksiąg Prorockich oraz Nowego Testamentu. W drugiej połowie XV w. był własnością Hynka Birki z Nasiedla (z Nasile), kt&oacute;rego namalowany na pergaminie portret konny, utożsamiany także z ekslibrisem rycerza, wklejono na początku kodeksu. Do biblioteki Leopolda Jana Szersznika kodeks trafił w darze od hrabiego Jana Larischa-M&ouml;nnicha, z czasem, ze względu na miejsce przechowywania, zyskując nazwę <em>Prorok&oacute;w cieszyńskich.</em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Prorocy cieszyńscy</strong><br> Pochodzący z lat 1418-1439 kodeks zawiera przekład na język czeski Ksiąg Prorockich oraz Nowego Testamentu. W drugiej połowie XV w. był własnością Hynka Birki z Nasiedla (z Nasile), kt&oacute;rego namalowany na pergaminie portret konny, utożsamiany także z ekslibrisem rycerza, wklejono na początku kodeksu. Do biblioteki Leopolda Jana Szersznika kodeks trafił w darze od hrabiego Jana Larischa-M&ouml;nnicha, z czasem, ze względu na miejsce przechowywania, zyskując nazwę <em>Prorok&oacute;w cieszyńskich.</em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Graduał Maryjny</strong><br>
Do najcenniejszych polonik&oacute;w, znajdujących się w posiadaniu Książnicy Cieszyńskiej, należy jedna z trzech części tzw. graduału tarnowskiego. Ten pochodzący z trzeciej dekady XVI w., bogato zdobiony, pergaminowy kodeks zawiera m.in. jeden z najstarszych znanych obecnie zapis&oacute;w nutowych oraz dwie łacińskojęzyczne i jedną polskojęzyczną wersję tekstu <em>Bogurodzicy</em>, pieśni uznawanej za pierwszy polski hymn.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Graduał Maryjny</strong><br> Do najcenniejszych polonik&oacute;w, znajdujących się w posiadaniu Książnicy Cieszyńskiej, należy jedna z trzech części tzw. graduału tarnowskiego. Ten pochodzący z trzeciej dekady XVI w., bogato zdobiony, pergaminowy kodeks zawiera m.in. jeden z najstarszych znanych obecnie zapis&oacute;w nutowych oraz dwie łacińskojęzyczne i jedną polskojęzyczną wersję tekstu <em>Bogurodzicy</em>, pieśni uznawanej za pierwszy polski hymn.</p>
<p><strong>Ius municipale Brunnense, N&uuml;rnberg ca 1498</strong><br>
Zachowane w bibliotece Leopolda Jana Szersznika najstarsze wydanie prawa miejskiego Brna, jest jedynym zarejestrowanym w Polsce egzemplarzem owej edycji.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Ius municipale Brunnense, N&uuml;rnberg ca 1498</strong><br> Zachowane w bibliotece Leopolda Jana Szersznika najstarsze wydanie prawa miejskiego Brna, jest jedynym zarejestrowanym w Polsce egzemplarzem owej edycji.</p> <p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Co[m]mune incliti Polonie Regni privilegium, Krak&oacute;w 1506</strong><br>
<em>Przesławnego Kr&oacute;lestwa Polskiego przywileje, konstytucje i zezwolenia urzędowe oraz uznane dekrety,</em> zwane od nazwiska tw&oacute;rcy, Jana Łaskiego kanclerza wielkiego koronnego i prymasa Polski, <em>Statutem Łaskiego</em>, były owocem podjętego na Sejmie w Radomiu w 1505 r. dzieła porządkowania prawa w Rzeczypospolitej. Opracowane na zlecenie kr&oacute;la Aleksandra Jagiellończyka i Sejmu, wydrukowane zostały w 162 egzemplarzach w krakowskiej oficynie Jana Hallera, stając się podstawowym zbiorem akt&oacute;w prawnych normujących życie szlacheckiej Rzeczypospolitej także w następnych stuleciach.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Co[m]mune incliti Polonie Regni privilegium, Krak&oacute;w 1506</strong><br> <em>Przesławnego Kr&oacute;lestwa Polskiego przywileje, konstytucje i zezwolenia urzędowe oraz uznane dekrety,</em> zwane od nazwiska tw&oacute;rcy, Jana Łaskiego kanclerza wielkiego koronnego i prymasa Polski, <em>Statutem Łaskiego</em>, były owocem podjętego na Sejmie w Radomiu w 1505 r. dzieła porządkowania prawa w Rzeczypospolitej. Opracowane na zlecenie kr&oacute;la Aleksandra Jagiellończyka i Sejmu, wydrukowane zostały w 162 egzemplarzach w krakowskiej oficynie Jana Hallera, stając się podstawowym zbiorem akt&oacute;w prawnych normujących życie szlacheckiej Rzeczypospolitej także w następnych stuleciach.</p>
<p><strong>Superekslibris Zygmunta Augusta (1520-1572)</strong> (Hieronymi Cardani medici mediolanensis Libelli qinq, Norimbergae 1547)</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Superekslibris Zygmunta Augusta (1520-1572)</strong> (Hieronymi Cardani medici mediolanensis Libelli qinq, Norimbergae 1547)</p> <p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Superekslibris Jana Ponętowskiego (+1598)</strong> (Ioannes Calderinus, Concordantia, sive Ambidexterium, Spirae 1481)</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Superekslibris Jana Ponętowskiego (+1598)</strong> (Ioannes Calderinus, Concordantia, sive Ambidexterium, Spirae 1481)</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Superekslibris Stanisława Pawłowskiego (+1598)</strong> (Acta et constitutiones synodi olomucensis, anno... M. D. LXXXXI die XII novebris habitae et celebratae, Olomutii 1592). <br>
Wśr&oacute;d cymeli&oacute;w będących własnością Książnicy Cieszyńskiej znajdują się nie tylko piśmiennicze i drukarskie unikaty, ale r&oacute;wnież egzemplarze cenne ze względu na swoją proweniencję: rękopisy i druki pochodzące z bibliotek znanych osobistości, opatrzone ich znakami własnościowymi. Do tych ostatnich należą np. superekslibrisy kr&oacute;la Polski, Zygmunta Augusta, biskupa ołomunieckiego Stanisława Pawłowskiego z Pawłowic, czy opata premonstratens&oacute;w w Kl&aacute;&scaron;tern&iacute;m Hradisku Jana Ponętowskiego z Ponętowa.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Superekslibris Stanisława Pawłowskiego (+1598)</strong> (Acta et constitutiones synodi olomucensis, anno... M. D. LXXXXI die XII novebris habitae et celebratae, Olomutii 1592). <br> Wśr&oacute;d cymeli&oacute;w będących własnością Książnicy Cieszyńskiej znajdują się nie tylko piśmiennicze i drukarskie unikaty, ale r&oacute;wnież egzemplarze cenne ze względu na swoją proweniencję: rękopisy i druki pochodzące z bibliotek znanych osobistości, opatrzone ich znakami własnościowymi. Do tych ostatnich należą np. superekslibrisy kr&oacute;la Polski, Zygmunta Augusta, biskupa ołomunieckiego Stanisława Pawłowskiego z Pawłowic, czy opata premonstratens&oacute;w w Kl&aacute;&scaron;tern&iacute;m Hradisku Jana Ponętowskiego z Ponętowa.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Modlitewnik księżnej Elżbiety Lukrecji</strong><br>
Miniaturowy (4x4,5 cm) modlitewnik na pergaminie, należący do cieszyńskiej księżnej Elżbiety Lukrecji, zawiera modlitwy spisane w XV lub na początku XVI w. oraz kilka dodanych p&oacute;źniej, w drugiej połowie XVI lub w pierwszej połowie XVII w.; poza jedną modlitwą w języku czeskim, reszta zapisana została po niemiecku. Kodeks zdobi pięć całostronicowych iluminacji. Modlitewnik jest jedyną zachowaną do czas&oacute;w wsp&oacute;łczesnych książką będącą własnością cieszyńskich Piast&oacute;w.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Modlitewnik księżnej Elżbiety Lukrecji</strong><br> Miniaturowy (4x4,5 cm) modlitewnik na pergaminie, należący do cieszyńskiej księżnej Elżbiety Lukrecji, zawiera modlitwy spisane w XV lub na początku XVI w. oraz kilka dodanych p&oacute;źniej, w drugiej połowie XVI lub w pierwszej połowie XVII w.; poza jedną modlitwą w języku czeskim, reszta zapisana została po niemiecku. Kodeks zdobi pięć całostronicowych iluminacji. Modlitewnik jest jedyną zachowaną do czas&oacute;w wsp&oacute;łczesnych książką będącą własnością cieszyńskich Piast&oacute;w.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Eleazar Tilisch, Kurtze Vorzeichnus, Bericht vnd Auszug von dem Stamling vnd Ankunfft der Hertzoge zu Teschen vnd Gro&szlig; Glogaw, Freybergk in Meissen 1588</strong><br>
Dzieło Eleazara Tilischa (1560-1612), sekretarza księżnej Sydonii Katarzyny (1550-1594), poświęcone historii cieszyńskich Piast&oacute;w, uznawane jest za pierwszą rozprawę traktującą o dziejach regionu. Praca oparta została nie tylko na wcześniejszych przekazach kronikarskich, ale także na źr&oacute;dłach przechowywanych w książęcym archiwum.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Eleazar Tilisch, Kurtze Vorzeichnus, Bericht vnd Auszug von dem Stamling vnd Ankunfft der Hertzoge zu Teschen vnd Gro&szlig; Glogaw, Freybergk in Meissen 1588</strong><br> Dzieło Eleazara Tilischa (1560-1612), sekretarza księżnej Sydonii Katarzyny (1550-1594), poświęcone historii cieszyńskich Piast&oacute;w, uznawane jest za pierwszą rozprawę traktującą o dziejach regionu. Praca oparta została nie tylko na wcześniejszych przekazach kronikarskich, ale także na źr&oacute;dłach przechowywanych w książęcym archiwum.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Prawa a zřijzenij zemsk&eacute; Knijžetstwij Těssynsk&eacute;ho, w Holomaucy 1592</strong><br>
Ordynacja ziemska Księstwa Cieszyńskiego, spisana w 1573 r. z inicjatywy księcia Wacława III, miała na celu uregulowanie stosunk&oacute;w prawnych pomiędzy księciem a miejscową szlachtą. Długo kontestowana przez cieszyńskie stany, ostatecznie zatwierdzona została dopiero w 1591 r., aż do połowy XIX w. pozostając podstawowym aktem prawnym normującym życie mieszkańc&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Prawa a zřijzenij zemsk&eacute; Knijžetstwij Těssynsk&eacute;ho, w Holomaucy 1592</strong><br> Ordynacja ziemska Księstwa Cieszyńskiego, spisana w 1573 r. z inicjatywy księcia Wacława III, miała na celu uregulowanie stosunk&oacute;w prawnych pomiędzy księciem a miejscową szlachtą. Długo kontestowana przez cieszyńskie stany, ostatecznie zatwierdzona została dopiero w 1591 r., aż do połowy XIX w. pozostając podstawowym aktem prawnym normującym życie mieszkańc&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Sebastian Petrycy, Polityki Aristotelesowey to iest rządv rzeczypospolitey z dokładem ksiąg ośmioro, Krak&oacute;w 1605</strong><br>
Dedykowany księciu cieszyńskiemu Adamowi Wacławowi (1574-1617) oraz kr&oacute;lowi Polski Zygmuntowi III Wazie przekład Polityki Arystotelesowej, kt&oacute;ry został sporządzony i opatrzony komentarzami, adaptującymi dzieło do polskich warunk&oacute;w, przez krakowskiego filozofa i lekarza Sebastiana Petrycego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Sebastian Petrycy, Polityki Aristotelesowey to iest rządv rzeczypospolitey z dokładem ksiąg ośmioro, Krak&oacute;w 1605</strong><br> Dedykowany księciu cieszyńskiemu Adamowi Wacławowi (1574-1617) oraz kr&oacute;lowi Polski Zygmuntowi III Wazie przekład Polityki Arystotelesowej, kt&oacute;ry został sporządzony i opatrzony komentarzami, adaptującymi dzieło do polskich warunk&oacute;w, przez krakowskiego filozofa i lekarza Sebastiana Petrycego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Johann Tilgner, Tagebuch</strong><br>
Wywodzący się z wrocławskiej szlachty Jan Tilgner (1574 - po 1635), książęcy burgrabia Strumienia i Skoczowa, należał do towarzyskiej i kulturalnej elity Księstwa Cieszyńskiego. Blisko związany z dworem książęcym, pozostawił po sobie niemieckojęzyczny dziennik, zawierający informacje na temat dziej&oacute;w jego rodziny, kręgu towarzyskiego oraz dworu, począwszy od lat dziewięćdziesiątych XVI w. aż do 1635 r. Widoczny na reprodukcji rysunek i opis przedstawiają zjawisko tzw. słonecznego &quot;halo&quot;, zaobserwowane przez autora w środę popielcową 1620 r. w Skoczowie.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Johann Tilgner, Tagebuch</strong><br> Wywodzący się z wrocławskiej szlachty Jan Tilgner (1574 - po 1635), książęcy burgrabia Strumienia i Skoczowa, należał do towarzyskiej i kulturalnej elity Księstwa Cieszyńskiego. Blisko związany z dworem książęcym, pozostawił po sobie niemieckojęzyczny dziennik, zawierający informacje na temat dziej&oacute;w jego rodziny, kręgu towarzyskiego oraz dworu, począwszy od lat dziewięćdziesiątych XVI w. aż do 1635 r. Widoczny na reprodukcji rysunek i opis przedstawiają zjawisko tzw. słonecznego &quot;halo&quot;, zaobserwowane przez autora w środę popielcową 1620 r. w Skoczowie.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Herbarz Goczałkowskich</strong><br>
Pochodzący z przełomu XVI i XVII w. herbarz zawiera wyobrażenia kilkuset herb&oacute;w szlachty g&oacute;rnośląskiej, gł&oacute;wnie cieszyńskiej, rod&oacute;w polskich i niemieckich, a także wizerunki herb&oacute;w dynastycznych ze Śląska, Polski, Kurlandii i Pomorza. Do biblioteki Leopolda Jana Szersznika kodeks trafił w darze od barona Maksymiliana Goczałkowskiego, od kt&oacute;rego nazwiska w literaturze przedmiotu określany bywa <em>Herbarzem Goczałkowskich.</em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Herbarz Goczałkowskich</strong><br> Pochodzący z przełomu XVI i XVII w. herbarz zawiera wyobrażenia kilkuset herb&oacute;w szlachty g&oacute;rnośląskiej, gł&oacute;wnie cieszyńskiej, rod&oacute;w polskich i niemieckich, a także wizerunki herb&oacute;w dynastycznych ze Śląska, Polski, Kurlandii i Pomorza. Do biblioteki Leopolda Jana Szersznika kodeks trafił w darze od barona Maksymiliana Goczałkowskiego, od kt&oacute;rego nazwiska w literaturze przedmiotu określany bywa <em>Herbarzem Goczałkowskich.</em></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Kniha Meuster-stuka Czechu Kreiczirskiho miesta Tzessina od Knizetie Watzlawa spasitelney pamienczi won tczas w roku 1564 udielne a priwiligirowane 16 kussuw</strong><br>
Pochodząca z połowy XVII w. księga majstersztyk&oacute;w cieszyńskiego cechu krawieckiego, w 1686 r. przekazana cechowi krawieckiemu w Jabłonkowie i tam użytkowana do połowy XIX w. Zawiera 16 wzor&oacute;w r&oacute;żnych element&oacute;w stroj&oacute;w liturgicznych, garderoby kobiecej i męskiej, okryć koni, a także namiot&oacute;w.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Kniha Meuster-stuka Czechu Kreiczirskiho miesta Tzessina od Knizetie Watzlawa spasitelney pamienczi won tczas w roku 1564 udielne a priwiligirowane 16 kussuw</strong><br> Pochodząca z połowy XVII w. księga majstersztyk&oacute;w cieszyńskiego cechu krawieckiego, w 1686 r. przekazana cechowi krawieckiemu w Jabłonkowie i tam użytkowana do połowy XIX w. Zawiera 16 wzor&oacute;w r&oacute;żnych element&oacute;w stroj&oacute;w liturgicznych, garderoby kobiecej i męskiej, okryć koni, a także namiot&oacute;w.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jerzy Trzanowski, Odarum sacrarum sive Hymnorum...libri tres, Bregae 1629</strong><br>
Jerzy Trzanowski (1582-1637), wywodzący się z Cieszyna luterański duchowny, jest autorem kilku obszernych zbior&oacute;w modlitw i pieśni, z kt&oacute;rych najsłynniejszy <em>Cithara Sanctorum</em> doczekał się ponad 150 wznowień i używany był w zborach śląskich, słowackich, morawskich i czeskich jeszcze w XX w. Najwcześniejszy, a obecnie zachowany tylko w kilku egzemplarzach zbi&oacute;r pt. <em>Odarum sacrarum,</em> opatrzony został emblematem zawierającym portret autora, kt&oacute;ry ze względu na znaczenie swojej tw&oacute;rczości zyskał wśr&oacute;d ewangelik&oacute;w miano &quot;słowiańskiego Lutra&quot;.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jerzy Trzanowski, Odarum sacrarum sive Hymnorum...libri tres, Bregae 1629</strong><br> Jerzy Trzanowski (1582-1637), wywodzący się z Cieszyna luterański duchowny, jest autorem kilku obszernych zbior&oacute;w modlitw i pieśni, z kt&oacute;rych najsłynniejszy <em>Cithara Sanctorum</em> doczekał się ponad 150 wznowień i używany był w zborach śląskich, słowackich, morawskich i czeskich jeszcze w XX w. Najwcześniejszy, a obecnie zachowany tylko w kilku egzemplarzach zbi&oacute;r pt. <em>Odarum sacrarum,</em> opatrzony został emblematem zawierającym portret autora, kt&oacute;ry ze względu na znaczenie swojej tw&oacute;rczości zyskał wśr&oacute;d ewangelik&oacute;w miano &quot;słowiańskiego Lutra&quot;.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Diarium Residentiae S. I. Teschinensis ab Anno 1707-1717</strong><br>
Największy wkład w rekatolicyzację Księstwa Cieszyńskiego wnieśli obecni w Cieszynie od 1671 r. jezuici. W bibliotece Leopolda Jana Szersznika, kt&oacute;ry zdołał przejąć i włączyć do swoich zbior&oacute;w znaczną część archiwum i biblioteki cieszyńskiej rezydencji Towarzystwa Jezusowego, zachował się m.in. komplet diariuszy z lat 1707-1772.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Diarium Residentiae S. I. Teschinensis ab Anno 1707-1717</strong><br> Największy wkład w rekatolicyzację Księstwa Cieszyńskiego wnieśli obecni w Cieszynie od 1671 r. jezuici. W bibliotece Leopolda Jana Szersznika, kt&oacute;ry zdołał przejąć i włączyć do swoich zbior&oacute;w znaczną część archiwum i biblioteki cieszyńskiej rezydencji Towarzystwa Jezusowego, zachował się m.in. komplet diariuszy z lat 1707-1772.</p>
<p><strong>Jakub Galacz, Pisniczka pobożna ewangelitska slożena w ten czas 1709 kdyż tak hrabie Sytzendorffu komisarz cysarzski przi meste Tessyne kostel a sskolu ewangelikum wystawiti naweczne czasy gmenem cysarze placz pokazal a oddal</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Jakub Galacz, Pisniczka pobożna ewangelitska slożena w ten czas 1709 kdyż tak hrabie Sytzendorffu komisarz cysarzski przi meste Tessyne kostel a sskolu ewangelikum wystawiti naweczne czasy gmenem cysarze placz pokazal a oddal</strong></p> <p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jan Michalik, Pieśń ku poświęceniu kościoła bystrzyckiego</strong><br>
W budowę kościoł&oacute;w luterańskich, a potem także w życie poszczeg&oacute;lnych zbor&oacute;w mocno angażowali się cieszyńscy chłopi. Jeden z nich, wolny siedlak z Cierlicka, Jakub Galacz nie tylko uczestniczył w gromadzeniu funduszy na budowę cieszyńskiego Kościoła Łaski, ale napisał też pieśń, zawierającą szczeg&oacute;łowy opis wydarzeń, kt&oacute;re doprowadziły do jego wzniesienia. Miał r&oacute;wnież zam&oacute;wić i opłacić druk - nieznanego wsp&oacute;łcześnie - <em>Katechizmu ze ślabikorzem</em> dla szkoły ewangelickiej w Cieszynie. Kilkadziesiąt lat p&oacute;źniej inny chłop, Jan Michalik napisał pieśń z okazji poświęcenia kościoła ewangelickiego w Bystrzycy, zbudowanego w 1782 r. już po wydaniu patentu tolerancyjnego przez J&oacute;zefa II.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jan Michalik, Pieśń ku poświęceniu kościoła bystrzyckiego</strong><br> W budowę kościoł&oacute;w luterańskich, a potem także w życie poszczeg&oacute;lnych zbor&oacute;w mocno angażowali się cieszyńscy chłopi. Jeden z nich, wolny siedlak z Cierlicka, Jakub Galacz nie tylko uczestniczył w gromadzeniu funduszy na budowę cieszyńskiego Kościoła Łaski, ale napisał też pieśń, zawierającą szczeg&oacute;łowy opis wydarzeń, kt&oacute;re doprowadziły do jego wzniesienia. Miał r&oacute;wnież zam&oacute;wić i opłacić druk - nieznanego wsp&oacute;łcześnie - <em>Katechizmu ze ślabikorzem</em> dla szkoły ewangelickiej w Cieszynie. Kilkadziesiąt lat p&oacute;źniej inny chłop, Jan Michalik napisał pieśń z okazji poświęcenia kościoła ewangelickiego w Bystrzycy, zbudowanego w 1782 r. już po wydaniu patentu tolerancyjnego przez J&oacute;zefa II.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jan Muthmann, Wierność, Bogu y cesarzowi, czasu powietrza morowego należąca, w Brzegu 1716</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Jan Muthmann, Wierność, Bogu y cesarzowi, czasu powietrza morowego należąca, w Brzegu 1716</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Modlitwy z wloskiego przetłumaczone na jenzyk niemiecky a z niemieckiego na ten, ktory jest w Xionżenstwie Tieszynskim zwyczayny, w Bernie 1788</strong><br>
W XVIII w. w śląskich i morawskich drukarniach wytłoczonych zostało kilkanaście publikacji religijnych w języku polskim, przeznaczonych dla mieszkańc&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego. Najstarszą z nich jest skromna książeczka stanowiąca osobliwe połączenie poradnika medycznego z modlitewnikiem, kt&oacute;rą napisał pierwszy cieszyński pastor, nadzorujący budowę Kościoła Łaski, Jan Muthmann (1685-1747). Spośr&oacute;d druk&oacute;w katolickich na uwagę zasługuje wydany w Brnie, a obecnie niezwykle rzadki modlitewnik, kt&oacute;rego charakterystyczny tytuł często przywoływany bywał jako jedno ze spektakularnych świadectw niegdysiejszej dominacji języka polskiego na Śląsku Cieszyńskim.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Modlitwy z wloskiego przetłumaczone na jenzyk niemiecky a z niemieckiego na ten, ktory jest w Xionżenstwie Tieszynskim zwyczayny, w Bernie 1788</strong><br> W XVIII w. w śląskich i morawskich drukarniach wytłoczonych zostało kilkanaście publikacji religijnych w języku polskim, przeznaczonych dla mieszkańc&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego. Najstarszą z nich jest skromna książeczka stanowiąca osobliwe połączenie poradnika medycznego z modlitewnikiem, kt&oacute;rą napisał pierwszy cieszyński pastor, nadzorujący budowę Kościoła Łaski, Jan Muthmann (1685-1747). Spośr&oacute;d druk&oacute;w katolickich na uwagę zasługuje wydany w Brnie, a obecnie niezwykle rzadki modlitewnik, kt&oacute;rego charakterystyczny tytuł często przywoływany bywał jako jedno ze spektakularnych świadectw niegdysiejszej dominacji języka polskiego na Śląsku Cieszyńskim.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Sprawozdania i oświadczenia ławnik&oacute;w miejskich oraz miejskich chirurg&oacute;w (felczer&oacute;w) w sprawie przebiegu przesłuchania przez sąd ławniczy w Cieszynie w sierpniu 1716 r. czterech zb&oacute;jnik&oacute;w z państwa frydeckiego</strong><br>
Zar&oacute;wno do polskiej, jak i czeskiej literatury pięknej przeniknęła postać Andrzeja Szebesty (1680 - 1715), słynnego beskidzkiego zb&oacute;jnika, znanego pod imieniem Ondraszek, kt&oacute;ry sw&oacute;j łupieżczy proceder uprawiał w niemal w tym samym czasie, gdy &quot;zb&oacute;jował&quot; r&oacute;wnież Juraj Janosik (ok. 1688 - 1713). W bibliotece Leopolda Jana Szersznika zachowały się pochodzące z archiwum miejskiego dokumenty związane z aresztowaniem i przesłuchaniem kompan&oacute;w zb&oacute;jnika, w tym Jerzego Juraszka, kt&oacute;ry - skuszony wysoką nagrodą - w 1715 r., podczas zabawy w karczmie, zabił swego herszta ciosem obuszka. Początkowy wynagrodzony, rok p&oacute;źniej zwabiony został do cieszyńskiego więzienia i skazany na łamanie kołem.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Sprawozdania i oświadczenia ławnik&oacute;w miejskich oraz miejskich chirurg&oacute;w (felczer&oacute;w) w sprawie przebiegu przesłuchania przez sąd ławniczy w Cieszynie w sierpniu 1716 r. czterech zb&oacute;jnik&oacute;w z państwa frydeckiego</strong><br> Zar&oacute;wno do polskiej, jak i czeskiej literatury pięknej przeniknęła postać Andrzeja Szebesty (1680 - 1715), słynnego beskidzkiego zb&oacute;jnika, znanego pod imieniem Ondraszek, kt&oacute;ry sw&oacute;j łupieżczy proceder uprawiał w niemal w tym samym czasie, gdy &quot;zb&oacute;jował&quot; r&oacute;wnież Juraj Janosik (ok. 1688 - 1713). W bibliotece Leopolda Jana Szersznika zachowały się pochodzące z archiwum miejskiego dokumenty związane z aresztowaniem i przesłuchaniem kompan&oacute;w zb&oacute;jnika, w tym Jerzego Juraszka, kt&oacute;ry - skuszony wysoką nagrodą - w 1715 r., podczas zabawy w karczmie, zabił swego herszta ciosem obuszka. Początkowy wynagrodzony, rok p&oacute;źniej zwabiony został do cieszyńskiego więzienia i skazany na łamanie kołem.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Paweł Szurman, Kronika Księstwa Cieszyńskiego</strong><br>
W cieszyńskich zbiorach zachowało się sporo ślad&oacute;w po tzw. &quot;piśmiorzach&quot;, chłopach, kt&oacute;rzy już na przełomie XVIII i XIX w. nie tylko czytali i gromadzili książki, ale prowadzili także własne &quot;zapiśniki&quot;, odnotowując w nich informacje dotyczące rodziny, wsi, a nawet całego księstwa. Dzisiaj są one nie tylko świadectwem wysokiego poziomu kultury chłopskiej na Śląsku Cieszyńskim, ale ukazują też proces rodzenia się i formowania regionalnej tożsamości jego mieszkańc&oacute;w, kt&oacute;ra - niezależnie od podział&oacute;w etnicznych - przetrwała do czas&oacute;w wsp&oacute;łczesnych. Ważną rolę w tym procesie odegrała wiedza o przeszłości regionu, upowszechniana m.in. poprzez odpisy, niekiedy poszerzane o dodatkowe informacje, kroniki Księstwa, jaką w 1720 r. sporządził wywodzący się z Saksonii Johann Fr&uuml;schmann. Jedną z jej wersji jest zestawienie ważniejszych dat z dziej&oacute;w Śląska Cieszyńskiego, spisane w połowie XIX w. przez chłopa z Lesznej Dolnej, Pawła Szurmana.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Paweł Szurman, Kronika Księstwa Cieszyńskiego</strong><br> W cieszyńskich zbiorach zachowało się sporo ślad&oacute;w po tzw. &quot;piśmiorzach&quot;, chłopach, kt&oacute;rzy już na przełomie XVIII i XIX w. nie tylko czytali i gromadzili książki, ale prowadzili także własne &quot;zapiśniki&quot;, odnotowując w nich informacje dotyczące rodziny, wsi, a nawet całego księstwa. Dzisiaj są one nie tylko świadectwem wysokiego poziomu kultury chłopskiej na Śląsku Cieszyńskim, ale ukazują też proces rodzenia się i formowania regionalnej tożsamości jego mieszkańc&oacute;w, kt&oacute;ra - niezależnie od podział&oacute;w etnicznych - przetrwała do czas&oacute;w wsp&oacute;łczesnych. Ważną rolę w tym procesie odegrała wiedza o przeszłości regionu, upowszechniana m.in. poprzez odpisy, niekiedy poszerzane o dodatkowe informacje, kroniki Księstwa, jaką w 1720 r. sporządził wywodzący się z Saksonii Johann Fr&uuml;schmann. Jedną z jej wersji jest zestawienie ważniejszych dat z dziej&oacute;w Śląska Cieszyńskiego, spisane w połowie XIX w. przez chłopa z Lesznej Dolnej, Pawła Szurmana.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Ludwik Heimb, Łysa G&oacute;ra</strong><br>
Trudno orzec, kiedy świadomości regionalnej cieszyńskich Ślązak&oacute;w towarzyszyć zaczęło uczucie miłości do ich &quot;małej ojczyzny&quot;. Pewne jest tylko, że pierwszym autorem, kt&oacute;ry zdecydował się słowem pisanym dać wyraz swojemu przywiązaniu do stron rodzinnych i wierszem uczcić ich krasę był urodzony w Cieszynie katolicki ksiądz, niegdysiejszy preceptor Leopolda Jana Szersznika, Ludwik Heimb (ok. 1700-1765), kt&oacute;ry pozostawił po sobie m.in. wiersz poświęcony najwyższemu szczytowi g&oacute;rskiemu na Śląsku Cieszyńskim, Łysej G&oacute;rze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Ludwik Heimb, Łysa G&oacute;ra</strong><br> Trudno orzec, kiedy świadomości regionalnej cieszyńskich Ślązak&oacute;w towarzyszyć zaczęło uczucie miłości do ich &quot;małej ojczyzny&quot;. Pewne jest tylko, że pierwszym autorem, kt&oacute;ry zdecydował się słowem pisanym dać wyraz swojemu przywiązaniu do stron rodzinnych i wierszem uczcić ich krasę był urodzony w Cieszynie katolicki ksiądz, niegdysiejszy preceptor Leopolda Jana Szersznika, Ludwik Heimb (ok. 1700-1765), kt&oacute;ry pozostawił po sobie m.in. wiersz poświęcony najwyższemu szczytowi g&oacute;rskiemu na Śląsku Cieszyńskim, Łysej G&oacute;rze.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Grosses vollst&auml;ndiges universal Lexicon aller Wissenschafften und K&uuml;nste. Zwey und Viertzigster Band: Taro - Teutschep, Leipzig und Halle 1744</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Grosses vollst&auml;ndiges universal Lexicon aller Wissenschafften und K&uuml;nste. Zwey und Viertzigster Band: Taro - Teutschep, Leipzig und Halle 1744</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Encyclop&eacute;die, ou dictionnaire raisonn&eacute; des sciences, des arts et des m&eacute;tiers. Tome sezieme: Te-Venerie, A Neufchastel 1765</strong><br>
W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej znajduje się pokaźna kolekcja dawnych wydawnictw encyklopedycznych, kt&oacute;rych chlubą są kompletne wydania <em>Wielkiej encyklopedii francuskiej</em> oraz nieco mniej znanej, a wcześniejszej i obszerniejszej, bo 68-tomowej (wraz z suplementem) <em>Saskiej encyklopedii</em> Johanna Heinricha Zedlera. W obu odnaleźć można obszerne hasła poświęcone Cieszynowi, kt&oacute;re w przypadku <em>Grosses vollst&auml;ndiges universal Lexicon</em> zajmuje aż cztery strony.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Encyclop&eacute;die, ou dictionnaire raisonn&eacute; des sciences, des arts et des m&eacute;tiers. Tome sezieme: Te-Venerie, A Neufchastel 1765</strong><br> W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej znajduje się pokaźna kolekcja dawnych wydawnictw encyklopedycznych, kt&oacute;rych chlubą są kompletne wydania <em>Wielkiej encyklopedii francuskiej</em> oraz nieco mniej znanej, a wcześniejszej i obszerniejszej, bo 68-tomowej (wraz z suplementem) <em>Saskiej encyklopedii</em> Johanna Heinricha Zedlera. W obu odnaleźć można obszerne hasła poświęcone Cieszynowi, kt&oacute;re w przypadku <em>Grosses vollst&auml;ndiges universal Lexicon</em> zajmuje aż cztery strony.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Reginald Kneifel, Topographie des kaiserl[ich] k&ouml;nigl[ichen] Antheils von Schlesien, Bd. 1, T. 2, Br&uuml;nn 1804 (fragment hasła dotyczącego Trzyńca)</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Reginald Kneifel, Topographie des kaiserl[ich] k&ouml;nigl[ichen] Antheils von Schlesien, Bd. 1, T. 2, Br&uuml;nn 1804 (fragment hasła dotyczącego Trzyńca)</strong></p>
<p><strong>Leopold Jan Szersznik, Nachrichten von Schriftstellern und K&uuml;nstlern aus dem Teschner F&uuml;rstenthum, Teschen 1810 (fragment hasła dotyczącego Jana J&oacute;zefa Bożka 1782-1835, urodzonego w Bierach k. Skoczowa, znanego praskiego wynalazcy, niegdyś ucznia Leopolda Jana Szersznika)</strong></p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>Leopold Jan Szersznik, Nachrichten von Schriftstellern und K&uuml;nstlern aus dem Teschner F&uuml;rstenthum, Teschen 1810 (fragment hasła dotyczącego Jana J&oacute;zefa Bożka 1782-1835, urodzonego w Bierach k. Skoczowa, znanego praskiego wynalazcy, niegdyś ucznia Leopolda Jana Szersznika)</strong></p> <p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Albin Heinrich, Versuch &uuml;ber die Geschichte des Herzogthumes Teschen von den &auml;ltesten bis auf gegenw&auml;rtige Zeiten, Teschen 1818</strong><br>
Od początku XIX w. ukazywać zaczęły się opracowania naukowe dotyczące Śląska Cieszyńskiego. Ich listę otwiera topografia Śląska Austriackiego, autorstwa wywodzącego się z Opawszczyzny Reginalda Kneifla (1761-1826), kt&oacute;rej druga część w całości poświęcona została Księstwu Cieszyńskiemu. Wśr&oacute;d obszernych danych dotyczących poszczeg&oacute;lnych, położonych na tym terenie miejscowości, opracowanie to zawiera informacje na temat &oacute;wczesnego zasięgu gwar polsko- i morawsko-śląskich. Kolejnym wydanym w tym czasie dziełem jest słownik biograficzny Śląska Cieszyńskiego, przygotowany przez ks. Leopolda Jana Szersznika z okazji jubileuszu 1000-lecia legendarnego założenia Cieszyna. Pierwszym następcą Leopolda Jana Szersznika na stanowisku kustosza jego zbior&oacute;w był pochodzący z Fr&yacute;dlantu nad Moravic&iacute; Albin Heinrich (1785-1864), p&oacute;źniejszy wieloletni kustosz Muzeum Franciszka w Brnie, w swoim czasie cieszący się sławą najbardziej znanego morawskiego uczonego. Zrealizował on niegdysiejsze plany założyciela biblioteki i w 1818 r. ogłosił drukiem pierwszą syntezę dziej&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>Albin Heinrich, Versuch &uuml;ber die Geschichte des Herzogthumes Teschen von den &auml;ltesten bis auf gegenw&auml;rtige Zeiten, Teschen 1818</strong><br> Od początku XIX w. ukazywać zaczęły się opracowania naukowe dotyczące Śląska Cieszyńskiego. Ich listę otwiera topografia Śląska Austriackiego, autorstwa wywodzącego się z Opawszczyzny Reginalda Kneifla (1761-1826), kt&oacute;rej druga część w całości poświęcona została Księstwu Cieszyńskiemu. Wśr&oacute;d obszernych danych dotyczących poszczeg&oacute;lnych, położonych na tym terenie miejscowości, opracowanie to zawiera informacje na temat &oacute;wczesnego zasięgu gwar polsko- i morawsko-śląskich. Kolejnym wydanym w tym czasie dziełem jest słownik biograficzny Śląska Cieszyńskiego, przygotowany przez ks. Leopolda Jana Szersznika z okazji jubileuszu 1000-lecia legendarnego założenia Cieszyna. Pierwszym następcą Leopolda Jana Szersznika na stanowisku kustosza jego zbior&oacute;w był pochodzący z Fr&yacute;dlantu nad Moravic&iacute; Albin Heinrich (1785-1864), p&oacute;źniejszy wieloletni kustosz Muzeum Franciszka w Brnie, w swoim czasie cieszący się sławą najbardziej znanego morawskiego uczonego. Zrealizował on niegdysiejsze plany założyciela biblioteki i w 1818 r. ogłosił drukiem pierwszą syntezę dziej&oacute;w Księstwa Cieszyńskiego.</p>